Anna Pyrek-Ślusarczyk
ARTYKUŁY
Dziedziczenie ustawowe – co musisz wiedzieć?
Opublikowano: 19.01.2026 r.
Dziedziczenie ustawowe ma zastosowanie wówczas, gdy spadkodawca nie pozostawił testamentu lub gdy testament nie obejmuje całego majątku.
W praktyce kancelarii notarialnych w Tarnowie jest to jeden z najczęściej omawianych tematów przy sprawach spadkowych.
Znajomość podstawowych zasad dziedziczenia ustawowego pozwala lepiej zrozumieć swoją sytuację prawną i uniknąć nieporozumień między spadkobiercami.
Czym jest dziedziczenie ustawowe?
Dziedziczenie ustawowe to sposób nabycia spadku określony w przepisach Kodeksu cywilnego. Dochodzi do niego wtedy, gdy:
- spadkodawca nie sporządził testamentu,
- testament okazał się nieważny,
- żadna z powołanych w testamencie osób nie chce lub nie może dziedziczyć,
- testament nie obejmuje całego majątku.
W takiej sytuacji krąg spadkobierców oraz ich udziały wynikają bezpośrednio z ustawy.
Dziedziczenie ustawowe ma charakter „zastępczy” wobec testamentu i stosuje się je tylko wtedy, gdy nie ma innej skutecznej podstawy dziedziczenia.
Kolejność dziedziczenia ustawowego
Pierwsza grupa spadkobierców
W pierwszej kolejności dziedziczą:
- małżonek,
- dzieci spadkodawcy.
Spadek dzielony jest pomiędzy nich w częściach równych, przy czym udział małżonka nie może być mniejszy niż jedna czwarta całości spadku.
Druga grupa spadkobierców
Jeżeli spadkodawca nie pozostawił dzieci, do dziedziczenia dochodzą:
- małżonek,
- rodzice spadkodawcy.
W dalszej kolejności udział mogą uzyskać także rodzeństwo oraz zstępni rodzeństwa.
Kolejne grupy
W braku wskazanych wyżej osób spadek przypada:
- dziadkom spadkodawcy,
- ich zstępnym,
- ostatecznie – gminie ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy lub Skarbowi Państwa.
Krąg spadkobierców ustawowych ustala się zawsze według stanu z chwili śmierci spadkodawcy.
Dziedziczenie małżonka – o czym warto pamiętać?
Małżonek spadkodawcy jest co do zasady powołany do dziedziczenia ustawowego, o ile w chwili śmierci trwało małżeństwo. Separacja faktyczna nie wyłącza dziedziczenia, natomiast prawomocna separacja sądowa lub rozwód – już tak.
W praktyce notarialnej w Tarnowie często pojawiają się pytania o wpływ ustroju majątkowego małżeńskiego na dziedziczenie – warto podkreślić, że dziedziczenie dotyczy wyłącznie majątku osobistego zmarłego, po uprzednim ustaleniu udziałów w majątku wspólnym.
Wyjątki i szczególne sytuacje
Odrzucenie spadku
Spadkobierca ustawowy może spadek:
- przyjąć wprost,
- przyjąć z dobrodziejstwem inwentarza,
- odrzucić.
Odrzucenie spadku powoduje, że traktowany jest on jak osoba, która nie dożyła otwarcia spadku.
Niegodność dziedziczenia
W wyjątkowych sytuacjach spadkobierca może zostać uznany za niegodnego dziedziczenia, np. gdy dopuścił się ciężkiego naruszenia obowiązków wobec spadkodawcy. O niegodności orzeka sąd.
Dziedziczenie ustawowe nie zawsze oznacza faktyczne nabycie majątku – decyzje spadkobierców mają tu kluczowe znaczenie.
Rola notariusza w sprawach dziedziczenia ustawowego
Notariusz:
- ustala krąg spadkobierców,
- sporządza akt poświadczenia dziedziczenia,
- czuwa nad prawidłowym przebiegiem czynności,
- informuje o skutkach prawnych przyjęcia lub odrzucenia spadku.
Dzięki temu możliwe jest sprawne i bezpieczne uregulowanie spraw spadkowych, bez konieczności prowadzenia długotrwałego postępowania sądowego.
Podsumowanie
W sprawach dotyczących dziedziczenia ustawowego warto skonsultować się z notariuszem.
Przygotujemy akt notarialny
i dopilnujemy wszystkich formalności.